#reismeemetNKV

Onder het motto #reismeemetNKV togen twee van onze bestuursleden naar Sicilië. Ze verkenden, met u als lezer op sleeptouw, zo ongeveer het hele eiland, en deden verslag over alle archeologische sites en oudheid-gerelateerde plekjes die ze tegen kwamen. We nemen hun posts hier in blog-vorm over, zodat u (zelfs als u onze Facebookpagina niet volgt!) kennis kan maken met antiek Sicilië.

We hopen dat u geniet van deze speciale rapportage! ⁣

Carousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel image

#reismeemetNKV naar Sicilië, dag 1! We beginnen de reis met een knaller: de tempel van Segesta, één van de best bewaarde Griekse tempels ter wereld. ⁣

Deze Dorische tempel is rond 420 v. Chr. gebouwd, maar men vermoedde altijd dat hij nooit is afgemaakt. Er zijn hiervoor een aantal aanwijzingen: zo zijn er aan de basis van de tempel op de gebruikte blokken nog 'handvatten' te zien waarmee de blokken opgeheven konden worden. Die werden meestal nadat de blokken geplaatst waren afgehakt, waarna de façade mooi afgewerkt werd. We hebben echter ook andere voorbeelden van gebouwen waarin deze 'handvatten' (expres?) nog te zien zijn, zoals de Propylaia op de Acropolis in Athene. ⁣

Nog een argument voor de theorie dat de tempel nooit afgebouwd zou zijn vinden we als we kijken naar de zuilen. Er zijn geen cannelures uitgehakt; die typische verticale groeven die je normaal in zuilen ziet. Ook lijkt het erop dat er nooit een cella en een dak zijn gebouwd. ⁣

Een recente verklaring stelt dat de tempel niet onaf was, maar dat het juist de bedoeling was zo. Er zou op deze plaats een openluchtcultus gepraktiseerd zijn, waarvoor alleen het peristylium (de zuilengalerij) nodig was. Genoeg stof tot nadenken!⁣

Af of niet, de tempel verkeert in buitengewoon goede staat. Adembenemend om van dichtbij te mogen bewonderen.⁣

Carousel imageCarousel imageCarousel image

In Segesta is niet alleen de Dorische tempel te bewonderen: als je de vlakbij gelegen Monte Barbaro beklimt, tref je daar de (grotendeels Hellenistische en Romeinse) resten van de antieke stad. Zo is er een agora en bouleuterion (raadsgebouw), alsook een theater met een prachtig uitzicht over de Golf van Castellammare.⁣

Het theater werd in de derde of tweede eeuw v. Chr. gebouwd; er was plaats voor zo'n 4000 mensen. In de middeleeuwen werd het theater 'hergebruikt': er zijn resten van huizen en een moslim-necropolis gevonden.⁣

Carousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel image

Een dansende satyr met zijn eigen museum! Hoe vaak kom je dat tegen? Vandaag tijdens #reismeemetNKV doen we het Museo del Satiro Danzante in Mazara del Vallo aan, waar we een bijzondere collectie gaan bewonderen: alle objecten hier werden namelijk gevonden in de zee. Maar één vondst steekt er letterlijk met kop en schouders bovenuit.

De bronzen 'Dansende Satyr' werd in 1998 opgevist door een lokale vissersboot. Een jaar eerder vond dezelfde kapitein al een been van het standbeeld. De vondst werd gerestaureerd te Rome door het Istituto Centrale per il Restauro, en uiteindelijk kwam het in 2003 terug naar Mazara del Vallo. Hier werd een speciaal museum voor het beeld ingericht in de voormalige kerk Sant'Egidio.

Het beeld stelt een satyr in extase voor: dansend springt hij in de lucht, zijn hoofd gekanteld, haren wapperend en rug gekromd. Een bijzonder detail: de ogen van wit alabaster zijn bewaard gebleven. De armen ontbreken, maar op basis van andere afbeeldingen van dansende satyrs hebben we wel een idee van hoe het beeld er misschien uit heeft gezien. Het is waarschijnlijk dat hij in zijn ene hand de voor volgers van Dionysos typische thyrsos-staf vast had; die zou ook belangrijk zijn geweest om het beeld in balans te houden. Over zijn andere arm had hij mogelijk een (luipaard)vel gedrapeerd. Ook ziet u misschien het gat boven zijn, euh, gat. Daar zat zijn staat vastgemaakt, die helaas niet teruggevonden is.

Over de datering is veel discussie. Sommigen willen het beeld graag identificeren als een origineel van de beroemde Griekse beeldhouwer Praxiteles uit de vierde eeuw v. Chr., of een kopie ervan. Anderen plaatsen het in de Hellenistische periode (dus ergens in de derde of tweede eeuw v. Chr.) of menen dat het in de 'neo-Attische' Romeinse kunststroming uit de tweede eeuw na Chr. thuishoort. Dat de voorgestelde dateringen zó uiteenlopen komt zelden voor. Wat denkt u ervan?

Carousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel image

We zijn weer terug met een #reismeemetNKV-update! Boten horen er ondertussen bij op onze pagina, dus tijdens onze reis naar Sicilië gingen we er een paar zoeken. Het Lilibeo-museum te Marsala, op de site van het antieke Lilybaeum, was een schot in de roos: daar kan je er maarliefst twee bewonderen!⁣

Het eerste (foto 1 t/m 5) is stiekem onze favoriet, want dat is een Punisch schip dat waarschijnlijk uit de Eerste Punische Oorlog stamt! Het is een prachtig voorbeeld van hoe Fenisische en Punische schepen gebouwd werden, iets dat ook door literaire bronnen zoals Polybius bevestigd wordt. Het werd in 1969 gevonden en is op een prachtige manier tentoongesteld, omringd door vondsten die laten zien hoe het leven aan boord eruit zag. Voorbeelden zijn amphorae (soms met kurk!), kookspullen en eet- en drinkgerei. ⁣

Het tweede schip (foto 6 t/m 10) is een Romeins handelsschip, waarschijnlijk uit de vierde eeuw na Christus. Het was zo'n 16 meter lang en 8 meter breed en bevatte amphorae (geproduceerd in Tunesië) met olie, garum en wijn. Er was ook Afrikaans aardewerk op het schip aanwezig was dat gebruikt werd om aan boord te koken en eten.⁣⁣

Carousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel image

Tijdens onze Sicilië-reis bezochten we Selinunte, oftewel de antieke Griekse kolonie Selinous. Uw reizende bestuursleden hadden al veel sites in hun leven gezien, maar deze locatie spant misschien wel de kroon. Het archeologisch park is gigantisch (40 hectare!) en de resten van maar liefst vijf tempels, verschillende woonwijken, fortificaties en stedelijke infrastructuur zijn te bezichtigen. #reismeemetNKV naar deze prachtige site!⁣⁣⁣

De zogenaamde 'Tempel E' (foto's 1-3) is waarschijnlijk het bekendste gebouw op deze site, omdat het opnieuw opgebouwd is. Hierbij zijn de oorspronkelijke restanten gebruikt. Het is toegestaan deze tempel (daterend uit 460-450 v. Chr.) te betreden en van binnenuit te bewonderen, iets dat tegenwoordig redelijk uitzonderlijk is.⁣⁣⁣

Iets verderop bevindt zich 'Tempel G', één van de grootste tempels in de Griekse wereld. Deze tempel werd nooit afgemaakt: er werd in de jaren 530 met de bouw begonnen en het werk werd gestaakt in 409. Er zijn door de lange constructiefase stilistische verschillen in de architectuur te onderscheiden: de oostzijde is laat archaïsch, de westzijde is klassiek. De restanten van deze ingestorte constructie zijn indrukwekkend: zie foto 4 en 5, met bestuurslid voor schaal.⁣⁣⁣

De acropolis, met agora en woonwijken en omringd door een verdedigingsmuur, is ook spectaculair. Op de overige foto's een impressie; de tempel die te zien is werd gebouwd rond 550 v. Chr. en functioneerde misschien naast cultusplaats als een archief. ⁣⁣⁣

We moesten even bekomen van deze site, die we nu al een hoogtepunt van de reis kunnen noemen. We hopen dat u meegeniet!⁣⁣⁣

Carousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel image

#reismeemetNKV naar Agrigento, post 1 van 2!

Onze reis naar Sicilië zou niet compleet zijn zonder een bezoek aan de Valle dei Templi (De Vallei van de Tempels). Deze site in Agrigento (het Oudgriekse Akragas, dat door de Romeinen Agrigentum werd genoemd) is waarschijnlijk de populairste archeologische trekpleister op Sicilië.

We begrijpen niet goed waarom het gebied een 'vallei' wordt genoemd: de site bevindt zich juist op een heuvelrug. Maar die kritiek zijn we al gauw vergeten wanneer we de eerste van de maar liefst zeven Dorische tempels op deze site zien: de 'tempel van Juno' (foto 1-3). Het is niet geweten aan wie deze tempel was gewijd: zoals meerdere tempels op deze site is de naam afkomstig van verkeerd geïnterpreteerde bronnen. In dit geval is die bron Plinius, die eigenlijk verwees naar een tempel in een andere stad. Door een aardbeving ergens in de 6e of 7e eeuw stortte de tempel in, maar in de 18e eeuw werd de schade deels hersteld. De noordkant van de tempel (13 zuilen en het architraaf) van deze tempel staat overeind, net als een groot deel van de overige zuilen. De cella en het altaar zijn ook nog zichtbaar.

Een beetje duizelig van deze pracht (en de hitte) wandelen we verder naar de zogenaamde 'tempel van Concordia', waarvan de naam gebaseerd is op een verkeerd geïnterpreteerde Romeinse inscriptie. Deze tempel (foto 4-7) dankt zijn extreem goede staat van bewaring aan het feit dat hij in de zesde eeuw door Sint Gregorius, de bisschop van Agrigento, in een kerk veranderd werd. Dit kon hij overigens pas doen nadat hij het antieke gebouw gezuiverd had van de demonen Eber en Raps. We weten niet wie hier vereerd werd, maar gezien de kerk aan twee heiligen werd gewijd (Petrus en Paulus) en er ook twee 'demonen' verjaagd moesten worden, is de hypothese dat er in deze tempel misschien twee goden huisden. Hoewel de tempel grotendeels naar zijn oorspronkelijke staat is teruggebracht nadat de kerk ontwijd werd, zijn overblijfselen van de kerk-fase nog goed te zien: het meest opvallend zijn de bogen die in de naos werden gemaakt.

Houd onze pagina in de gaten voor het vervolg van de tour!

Carousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel image

#reismeemetNKV naar Agrigento, post 2 van 2!⁣

De 'tempel van Hercules' (foto's 1 en 2) is als zodanig geïdentificeerd op basis van een passage in Cicero. In de naos werd echter een beeld van de god Asclepius uit de Romeinse keizertijd gevonden; het lijkt er dus op dat dit niet de tempel is waar Cicero over schreef of dat de toewijding van de tempel later is veranderd. Het is de vroegste tempel op de site, hoewel de meningen verschillen over de exacte datum (late zesde eeuw of vroege vijfde eeuw). Deze tempel werd waarschijnlijk door een aardbeving verwoest, maar acht zuilen werden hersteld in de jaren 1920.⁣

De 'tempel van Jupiter' is de laatste tempel die we hier zullen bespreken, hoewel er meer dan genoeg materiaal is voor nog 10 andere posts. De overblijfselen van deze tempel zijn enorm, ook al werd het gebouw door meerdere aardbevingen verwoest en in de 18e eeuw als steengroeve gebruikt. Van de tempel zelf, de grootste Dorische tempel ooit gebouwd, is dus amper nog iets te zien. De tempel dateert uit de vroege vijfde eeuw en was heel ongebruikelijk in vorm: in plaats van een colonnade werd de cella verborgen achter een muur. Tegen deze muur werden halve zuilen aangebracht van zo'n 18 meter hoog (!).

Dan zijn er ook nog kolossale beelden gevonden van zo'n 7,5 meter hoog, die deel waren van de architectuur van de tempel. Ze hebben hun armen bij hun hoofd gebogen alsof ze iets zwaars dragen. Deze 'atlanten' waren waarschijnlijk in nissen op zo'n 11 meter hoogte geplaatst, tussen de halve zuilen in, zodat ze eruit zagen alsof ze de architraaf ondersteunen. Het is misschien moeilijk om op basis van een foto de schaal de bevatten, maar ook wanneer je oog in oog staat met één van deze kolossen (het enige complete origineel is te bezichtigen in het museum van Agrigento) is het maar moeilijk je in te beelden dat deze enorme beelden nog geen derde van de totaalhoogte van de tempel vormen. Voor een idee: zie de laatste foto. Dit is een reconstructie door Robert Koldewey uit 1899, met rechtsonder naast een halfzuil een mens(je) voor de schaal.⁣

Carousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel image

Uw bestuursleden zijn ondertussen al een tijdje terug in België, maar ons verslag van de reis is nog verre van compleet... #reismeemetNKV naar een Romeinse villa! ⁣

De Villa Romana del Casale bevindt zich dichtbij Piazza Armerina, in het binnenland van Sicilië. Deze villa, die we eigenlijk ook wel een paleis kunnen noemen, is enorm en heeft zelfs haar eigen thermen. Het complex dateert uit de vroege vierde eeuw na Chr. en is welbekend door de circa 3500 vierkante meter aan prachtige vloermozaïeken, die zeer goed bewaard gebleven zijn. Dat komt doordat een aardverschuiving en overstroming de vloeren hebben bedekt met een modderlaag. We hebben onze ogen uitgekeken en hopen u hier een impressie te geven. ⁣

Op de foto's zien we onder andere dierenkoppen in het peristylium, Odysseus die Polyphemos dronken voert, de beroemde 'bikinimeisjes' (jonge vrouwen die in weinig bedekkende kleding sporten), jacht- en transportscènes en een erotische scène uit de slaapkamer... En natuurlijk hier en daar een boot.⁣

Carousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel image

We zijn nog niet helemaal klaar met het verslag van ons Sicilië-avontuur: #reismeemetNKV doet vandaag Morgantina aan! Deze prachtige (en enorme) site ligt in het binnenland en is daarom niet zo drukbezocht, maar zeker de moeite waard! De stad werd min of meer continu bewoond vanaf ca. 1000 v. Chr. tot 50 na Chr.: tot ongeveer 450 v. Chr. bevond de woonkern zich op een heuvel, de Citadella genoemd. Daarna schoof de stad op naar een aangrenzende 2 km lange heuvelketen. Naast het theater, de agora en een groot Hellenistisch badhuis zijn ook de woonwijken en infrastructuur van de stad nog te bewonderen.⁣

Leuk weetje: uit de antieke bronnen is de stad vooral gekend voor de vitis murgentina, een soort druif die heerlijke wijn produceerde (Cato, De Agri Cultura 6.4; Columella, De Re Rustica 3.2.27; Plinius, Naturalis Historia 14.4). 🍇⁣

Carousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel image

Maandagochtend-blues? Reis maar weer even met ons mee naar Sicilië! In de vorige post van #reismeemetNKV vertelden we over de site Morgantina; nu zoomen we in op een unieke vondst die hier werd gedaan.⁣

In het archeologisch museum van Aidone worden de archeologische objecten uit Morgantina tentoongesteld. Hieronder bevindt zich een terracotta hoofd van Hades, dat in de jaren '70 illegaal werd opgegraven en aan het J. Paul Getty Museum in New York werd verkocht. Toen later duidelijk werd waar het oorspronkelijk thuishoorde, werd het weer terug naar Italië gebracht. Het werd gevonden in een heiligdom van Demeter en Kore en het is waarschijnlijk dat het beeld van Hades vergezeld werd door een beeld van zijn vrouw, Kore/Persephone. ⁣

Representaties van Hades komen niet vaak voor in de antieke wereld, dus deze vondst is extra bijzonder. Wat het nog meer uniek maakt: er werd blauwe verf gebruikt om zijn baard te kleuren. Als u goed kijkt is die verf nog te zien. Waarom deze kleur gebruikt werd weten we niet zeker, maar een goede verklaring is dat dit associaties met de onderwereld op zou roepen. Ook de incisie rond de ogen is niet gebruikelijk en zorgde voor een meer intense expressie.⁣